Беда экиш ва парваришлаш буйича тавсиялар
Беда ер унумдорлигиниоширишвачорваозуқабазасинияратишдаасосийэкинҳисобланади. Учйилдавомидабир гектар майдонда 600–900 кг соф азот тўплайди. Тупроқдонадорлигинитиклаб, сув-физик хоссаларинияхшилайди. Эришиқийинбўлганфосфорлибирикмаларнипарчалаб, уларникейингиэкинларўзлаштиришиучунтайёрлабберади. Тупроқнитурликасалликтарқатувчи инфекция унсурлардантозалайди. Беда биланбоқилганчорвамолларинингмаҳсулдорлиги, гўштивасутинингсифатиошади.
Экишучунтавсияэтилганнавлар: тупроқ-иқлимшароитига қараб Тошкент-1, Тошкент-1728, Тошкент-2009, Хоразм-2, Қорақалпоқ-15, Аридная ва Бойгул навларидан бириэкилади.
Уруғтанлашваэкишгатайёрлаш
Беда уруғимайдабўлганиучун 1000 донасинингвазни 1,5-2,2 граммниташкилэтади. Уруғларбегонава карантин ўтлар, айниқса, зарпечакуруғиданяхшилабтозаланган, намлиги 13-14 % ваунувчанлигикамида 93-95 % атрофидабўлишикерак.
Баҳорги беда экишучун ер куздакамида 15-20 см чуқурликдаюмшатилади. Агар техника кираолса 30-40 см чуқурликдашудгорқилинади. Юмшатишолдиданернингҳолатигақараб, 1 м2 майдонга 5-10 кг гўнг, фосфорли (суперфосфат, супрафос, аммафос: 1 м2 га 100 г соф ҳолда) ҳамдакалийли (1 м2 га 50 г соф ҳолда) ўғитсолишмақсадгамувофиқ. Қор-ёмғирсувларибилантўйинган ер февралнингохири-март ойинингбошларидаенгилчопиққилинади. Кесаклармайдаланиб, майин тупроқ (https://agronet.uz/amp/unumdor-tuproq/) олинади.
Беда асосан 2 муддатда – эртабаҳорда: февралнингохиримартнинг боши вакузда: августнингохиривасентябрнинг боши экилади.
Экишмеъёри: кенгқаторлаб, 60 см кенгликдаэкилганда 1 сотих га 150–160 г, ёппасигаэкилганда – 200 г. Экишчуқурлиги 2–3 см. Уруғнибумеъёрданчуқурроқэкиштавсияэтилмайди. Чункиуруғнингунибчиқишиқийинкечиб, кўчатсийракбўлади.
Ёппасигаэкишда ер текисланиб, уруғсепилади. Уруғгақумаралаштириббиртекисдасепилади. Томорқамайдонингузунасигавакўндалангигақарабюрибуруғнисочганмаъқул. Шундауруғтекиссепилади.
Уруғсепилгач, тупроқхаскашланади. Хаскашлашҳамолдинузунасигакейинкўндалангигаамалгаоширилади. Рўзғорда бор бўлган тахта ёкиенгилёғочлардан мола ясаб, тупроқенгилмолаланади. Пушта кенглиги 60 см. дан каттабўлмаганимаъқул. Акс ҳолда, пушта ўртасига нам етибборишиқийинлашади.
Беда экилганмайдонгаяхшичиригангўнгнисепишяхшисамараберади. Бубиринчидан, ер ваунибчиқадиганниҳолларучунозуқабўлса, иккинчидан, ёмғирданкейинқатқалоқбўлишининголдиниолади. Чиримагангўнгнитоморқагасолишасломумкинэмас. Чункиундабегонаўтуруғикўпбўлиб, даланиўтбосишигаолибкелади.
Беда экининисуғориш
Баҳоргиэкишдаернинг нами етарлибўлса, экишданкейинсуғориштавсияэтилмайди. Намликкамбўлса, суғоришкерак. Ариқдансуғоришимкониятибўлмаса, кичикмайдонларда кун оралатиб лейка ёрдамидаёмғирлатибсуғоришорқалиҳамбеданиундириболишмумкин.
Ер қатқалоқбўлишигайўлқўймасликкерак. Қатқалоқниенгилсувберишорқалибартарафэтишмумкин. Ҳавоҳароратигақараб (5–8°С) беда 7–8 кундаунибчиқабошлайди. Майсаларнингбўйи 10–12 см га етгандаалбаттасуғоришкерак. Суғоришдавомийлиги 10–12 соатданошмаслигикерак. Бостирибсуғориладиганмайдонлардасувнингқалинлиги 8–10 см дан ошмаслигизарур. Нам юқорибўлишиуруғнингдимиқиб, чиришга, нам етишмаслигиэсаунипалағдабўлишигаолибкелади.
Тупроқ-ҳавошароитиданкелибчиққанҳолда, биринчиўримгақадар, камида 2–3 марта суғоришталабэтилади. Меъёрданошиқчасуғоришкўчатсонинингсийраклашишигавабегонаўтларкўпайишига, камсуғоришэсаунибчиққанниҳолларнингнобудбўлишигаолибкелади. Суғоришжараёнидабиринчийилгибедаларнинг 1 сотихига соф ҳолда 300–400 грамм азотлиўғитбериштавсияэтилади.
Беда ўриминиташкилэтиш
Биринчийилгибеданингўриминиҳолларнинг 40–50 фоизигуллагандабошланади. Ўришолдидантоморқаерилойбўлмаслигикерак. Ўроқёкичалғиўткирбўлишишарт. Беданижуда паст ўриштавсияэтилади. Иложибўлса, беданичалғидаэмас, ўткирўроқдаўрганмаъқул. Беданиернингюзасигатақабўриш, биттаниҳолданкўплабянгиённовдаларҳосилқилишимкониятинияратади.
Вилоят Карантин, [23.04.2025 13:23]
Ўрилганкўк масса дарҳолчорвамолларигаберилишимумкин. Агарбунгаэҳтиёжбўлмаса, томорқадамаълуммуддатқолдирилибқуритилгач, қишкимавсумгабоғқилибғарамлашкерак. Биринчиўримвакейингиўримларҳосилийиғиштириболинганкейин, майдонниўсимликқолдиқларидантозалашваалбаттасуғоришзарур.
Наманган вилоятУсимлликларкарантинивахимоясиинспектори. Я.Турсунбоев