Бодрингдаги ўргамчак кана билан курашиш чоралари
Ўргамчаккананингқандайзарари бор?
Ўргамчакканакўпгинақишлоқхўжаликэкинларигазараркелтиради, шуларжумласидабодринггаҳам. Ушбу кўзгадеярликўринмасзараркунанда (узунлиги 1 миллиметрданкичик) ўзинингбарчаривожланишдаврларидаэкинучунҳатарлидир.Личинкалари ҳам, етилган ўргамчаксимонлар ҳам ўсимлик тўқималарини тешиб, ўсимлик шарбатлари билан озиқланади. Шу туфайли, аввал барглар майда оч доғлар билан қопланади, ундан сўнг тўлиқ сарғайиб, қурийди ва тўкилади.Бундан ташқари каналар бодринг ўсимлигини жуда ингичка бўлган шаффоф оқ ўргамчак тўри билан ўриб, фотосинтез қилишига тўсқинлик қилади – аввал баргларнинг пастки тарафида (бу ерда уррочилари тухум қўяди), ундан сўнг пояларида, ғунчаларида ва меваларида.Шунингдек, каналарнинг ўсимликдаги тешган жойлари одатда каналарнинг ўзлари ташийдиган бактериал ва замбуруғли инфекциялар учун очиқ “дарвоза” бўлиб хизмат қилади.Ўргамчакканаларнинг яшашлари учун мақбул шароитЎзини яхши хис қилиши учун ўргамчакканага +12 – 15°С даражали ҳаво ҳарорати етарли бўлади. Бироқ улар қуруқ (таҳминан 30% ли намлик даражаси) ва иссиқ шароитларда (+25°С дан юқори) янада фаол озиқланади ва кўпаяди. Кузда, ҳаво ҳароратининг пасайиши билан ўргамчакканинг уруғлантирилган (урчиган) уррочилари, кейинги мавсумнинг бошида яна пайдо бўлиш учун иссиқхонанинг турли ёриқ ва тешикларида яшинади.
Ушбу зараркунандалар йирик колониялар бўлиб яшайди, фаол ва тез кўпаяди, томорқа бўйлаб шамол, ёмғир, инсонлар ва ҳайвонлар ёрдамида жуда осон тарқалади. Шунинг учун хоҳ очиқ дала шароити бўлсин, хоҳ ёпиқ иссиқхона шароитида деҳқоннинг ҳаракатсизлигида каналар нафақат бодрингга, балки яқин атрофдаги барча экинларга жиддий зарар етказишлари мумкин.Бодрингдаги ўргамчакканадан қандай қилиб қутулиш мумкин?Ўргамчаккана пайдо бўлишини олдини олиш профилактикасиЎргамчаккана пайдо бўлишини олдини олишнинг илк шарти – доимий равишда экин баргларини синчковлик билан кўздан кечириб, назорат қилишдир.Иссиқ вақтда иссиқхонани етарлича ҳаволантирмаслик ва ёзнинг қурғоқ палласида етарлича суғормаслик ҳам бодринг экинларида ўргамчаккана пайдо бўлишинг хавф омилларини ташкил этади.Ушбу зараркундаларнинг экинда пайдо бўлишида яқин атрофда ўсаётган бегона ўтларнинг кўплиги ва йиғиштирилмаган ўсимлик қолдиқлари ва тўкилган барглар сабаб бўлади. Бегонаўтлардаўргамчакканафаолкўпаяди, ўсимликқолдиқлариватўкилганбарглардақулайшароитдақишлабчиқишимкониятигаэгабўлади.
Ўргамчакканабиланқандайкурашишкерак?Агарбодрингэкинларидаушбуўргамчаксимонпайдобўлганбўлсанимақилишкерак? Бошланишидахалқусулларибиланкурашибкўришингизмумкин, аммоўрамчакканагақаршибуусуллародатдакўпфойдабермайди.Бодрингдагиўргамчакканагақаршикурашишдахалқусуллари:Сув-совунаралашмаси – 10 л илиқсувга 40 г қирғичданўтказилгансовунаралаштирилади.Тамакидамламаси – 300-400 г тамакибирсуткага 10 л сувдадамланади, унданкейинқайнатиб, совутилади. Сўнграунгаяна 10 л сувва 50 г қирғичданўтказилгансовунқўшиладиСаримсоқдамламаси – 2 бош саримсоқниэзиб, устидан 1 л қайноқсувқуйиладива 3-5 кунгадамланадиПиёзнингқуруқпўстидамламаси – 200 г пиёзпўстиустдан 1 л сувқуйиб, 3-5 кунгадамлабқўйилади.Юқоридагиаралашмавадамламаларэкинустиданпуркалишорқалиқўлланилади.Агар сиз кимёвийвоситаларсизбодрингетиштириштарафдорибўлсангиз, ўргамчаканагақаршикурашишдабиологикусулларниқўллабкўришингизмумкин. БундайусулларгаФитоверм, БитоксибациллинёкиБикол (инструкция бўйича) биопрепаратларибиланэкинустиданпуркабчиқишкиради. Бодрингагатларидаўргамчаккананингтабиийдушманибўлганфитосейулюсйиртқичканасиниерлаштириш (қўйиш) яхшинатижаберади. Буйиртқичустиёпиқерда, яънииссиқхонашароитидажудасамаралинатижакўрсатади, ўргамчакканаданикки марта тезроқкўпаяди.БодрингдагиўргамчакканагақаршикимёвийвоситаларниқўллашНимабўлганидаҳамўргамчакканагақаршиэнгсамаралиусул инсектицид ваакарицидларниқўллашбўлибқолмоқда. Буўргамчаксимонгақаршикўпгинатавсияэтилганпрепаратлармавжуд – Карбофос, Фуфанон-Нова, Акарин, Апполо, Тиовит-Джет, Демитан, Клещевит.Уларданисталганбириниқўлланишингизмумкин, аммошуниунутманг-ки, биринчидан, бирҳафтаоралиғибиланбодринггабирнеча марта ишловберишкеракбўлади, иккинчиданэса, препаратларнинавбатибиланалмаштирибқўллашлозим (ўргамчакканаларбиттатаъсирэтувчимоддага тез мослашиболишадивабумоддауларгатаъсирқилмайқўяди).Кўрибтурганингиздек, ўргамчакканагақаршибодрингэкинларидадоимийвазерикарликимёвийишловберишбилан “овора” бўлмасликучунэнгяхшиси, профилактика чоралариниунутмасликдир.
Наманган вилоятиЎсимликлар карантин ва химояси бошкармаси Наманган туман инеспектори: Усмонова Эхтибор