Олма (қурти) мевахўри ва унга қарши кураш
Зарари. Олмақурти (Carpocapsa (Cydia) pomonella L) 30 турданортиқмевалидарахтларни, жумладанолма, нок, беҳи, ёнғоқ, ўрик, шафтоливаолхўринизарарлайди. Қуртмева ичига тешибкириббозорбоплигинипасайтирадивачиришигасабаббўлади, бундаймеваларнисақлаббўлмайди.
Таърифи. Капалагиқанотлариниёзганда 14–20 мм, олдингиқанотларикул ранг, учи қорамтир, орқақанотлариочқўнғиртуслибўлади. Қуртинингузунлиги 10–20 мм, устипушти, пасти оқёкисарғиш, танасидатуклимайдаочкул ранг доғчалар бор, боши ваэнсаустиочқўнғирёкиқизғиштусда, ёшқуртоқрангдабўлади. Ғумбагиюмшоқпиллаичидатуради.
Ҳаётдаври. Дарахтпўстлоқлариорасида, боғичидагишохларостида, омборхонавабошқаҳимояланганжойларда, ёшбоғлардаэсаилдизбўғзиатрофидагитупроқнинг 3 см гачабўлганчуқурлигида, пиллаичидакаттаёшлиқуртшаклидақишлайди. Эртакўкламдақуртларғумбаккаайланади. Олмагуллайбошлагандағумбакданкапалакларучибчиқади, учиш 7–14 кун давомэтади, учишнинг 2–4 – куниурчибтухумқўйишбошланади, оммавийтухумқўйиш 8–10 – кунибошланади. Урғочисиолмабаргларигавамеватугунчаларигабиттадан, жами 100–160 та тухумқўяди. Тухумданчиққанқуртларбаргвамева эти билан, кейинчаликунингуруғибиланозиқланади. Ҳарбирқурт 2–3 таданмеванизарарлайди. Мевагакирганжойидачиқиндисиникўришмумкин. Қуртетилгандансўнгмеваданчиқиб, дарахтустидаёкияқинидаҳимояланганҳолдағумбаккаайланади. Йилига 3 марта авлодберади.
Курашчоралари. Куздахазонбаргларнитўплабкўмибюбориш; дарахттанасиниэскипўстлоқлардантозалаш; дарахтатрофинияхшилабчопиққилиш; дарахтлартанасиниоқлаш; боғлардатутқичбелбоғларўрнатиш; пишмайтўкилаётганмеваларниҳаркунитериболиш.
Мевасақланадиганбиноларгакапалакларкирмаслигиучундеразаларгава вентиляция тешикларига дока ёкикўзи 2,5 мм дан ошмайдиган сим тўртутиштавсияэтилади, уларгапашшатутадиганёпишқоқ, қоғозосибқўйишмумкин. Май ўрталаридабиринчиавлодқуртларимеваданчиқибпиллаўрашучундарахтларнингтанасигавапасткийўғоншохларинингасосига туша бошлагандадарахттаналаригатутқичбелбоғларибоғланади, улар меватериболингунчадарахтлардақолдириладиваҳар 7–10 кундабир марта кўзданкечирилиб, белбоғдагиқуртларэзибташланадиёкибелбоғларқайноқсувсолинганидишгаботириболинадивасовуганданкейинянааввалгижойигабоғланади. Белбоғларнивақтидакўрибтурилмаса, бундайхолатлардаунгакириболганқуртларнингбирқисмикапалаккаайланиболади. Боғлардақуртларнингасосийқисминитутқичбелбоғларибилантутиболибйўққилишмумкин. Тутқичбелбоғучунэскиқопвабошқаматоларданфойдаланилади. Унингэни 10-15 см бўладиваиккибукланиббоғлабқуйилади. Баъзанпохолданбелбоғқилсаҳамбўлади. Белбоғбоғланадиганжойлардагипўстлоқтангачаларитозалаболинади. Пишмайтўкилаётганолма, беҳиваолхўриниҳар 1–3 кундатериболиб, кесиб, қуритишёкимолгаберишкерак. Тўкилганмеваниўзвақтидайиғиболиш, боғдагиолмақуртларини 25 фоизгачакамайтиради.
Олмақуртинийўққилишучунунингҳарбиравлодигақаршидарахтларгаиккимартадандорипуркаштавсияэтилади. Олмадарахтигуллаганданкейинбиринчи марта дориланади. Олмагуллаганданкейин гул косачасиўнкунгачаочиқтуради, шу кунларичидадарахтларгадорипуркалади. Шох–шаббанингпасткиваўртақисмларигинаэмас, юқориқисмлариҳамяхшилабдориланишишарт. Қуйидагирасмлардаолмақуртинингзарариваўзтухуминибаргорқасигақўйганиникўришмумкин.
Кимёвийкурашчоралари: Вегетация давридатаркибидахлорантранипрол, ацетамиприд, лямбда-циголотрин, тиоклопридёкициперметрин+хлорпирифосбўлганпрепаратларбиланишловберилади.
Наманган вилоят Ўсимликлар карантини ва химояси бошқармаси инспектори: Я.Турсунбоев