Ота-она вояга етмаган фарзандларига таъминот бериши шарт.
Маълумки, ота-оналар ва уларнинг ўрнини босувчи шахслар ўз фарзандлари ни воягаетгунигақадарбоқиши, уларнингтарбияси, таълимолиши, соғлом, тўлақонливаҳартомонламакамолтопишихусусидағамхўрликқилишгамажбурдирлар. Буянгитаҳрирдаги Бош қомусимизнингоила, болаларваёшларбобиҳамдаундагимоддалардаҳаммустаҳкамлабқўйилган.
Вояга етмаган болаларига таъминот бериш мажбуриятини ихтиёрий равишда бажармаган ота (она)дан суднинг ҳал қилув қарорига ёки суд буйруғига асосан алимент ундирилади.
Шунингдек, воягаетмаганболаларигаалименттўлашвауларгатаъминотберишдаота-онанингмажбуриятларитенгдир.
Шу биланбирга, ота-она воягаетмаганболаларигатаъминотберишучуналименттўлаштартибиниўзарокелишганҳолдабелгилашгаҳақлидирлар.
Агарвоягаетмаганболаларигатаъминотберишҳақидаота-она ўртасидакелишувбўлмаса, алимент суд томонидантайинланадиваота-онанингҳаройдагиишҳақива (ёки) бошқадаромадиданқуйидагимиқдорлардаундирилади:
- бир бола учун — тўртданбирқисми;
- икки бола учун — учданбирқисми;
- учваунданортиқ бола учун — ярмиси.
Бутўловларнингмиқдоритарафларнингмоддийёкиоилавийаҳволинивабошқаэътиборгалойиқҳолатларниҳисобгаолганҳолда суд томониданкамайтирилишиёкикўпайтирилишимумкин.
Ҳарбир бола учунундириладиганалиментмиқдориқонунчиликбиланбелгиланганмеҳнатгаҳақтўлашэнгкаммиқдорининг 26,5 фоизиданкамбўлмаслигикерак.
Воягаетганболагаҳамалименттўланишимумкин. Воягаетган, аммомеҳнатгалаёқатсиз, ёрдамгамуҳтожболалариучунота-онаданалиментундирилади. Бунда алиментнингмиқдориота-онанингоилавийвамоддийаҳволиҳисобгаолиниб, ҳаройда пул билантўланадиганқатъийсуммадабелгиланади.
Болагаалимент пули етмасаёкикамликқилса, қонунчиликкакўра, болаларнингтаъминотиучунқўшимчамаблағталабқилинишимумкин.
Ота-она фавқулоддаҳолатлар (боланингоғиршикастланиши, касалбўлишивабошқалар) туфайликелибчиққан, боланингтаъминотиучунзарурбўлганқўшимчахаражатлардаиштирокэтишишарт.
Қўшимчахаражатлардаиштирокэтишдан бош тортганота (она)дан суд уларнингоилавийвамоддийаҳволиниҳисобгаолибхаражатларниундиришимумкин.
Алименттўловчи чет элгаишлаганикетмоқчибўлса, алименттўлашишартбўлганшахсдоимийяшашучунёки 3 ойданортиқмуддатга чет давлатгакетаётганидаалиментолувчиларбиланкелишувтузишишарт.
Келишувгаэришилмагантақдирдаалиментолувчиалиментнибирйўлатўлаш, алиментэвазигамуайян мол-мулкниберишёхудалиментнибошқаусулдатўлашталабибилансудгамурожаатқилишгаҳақли.
Алиментларолдиндантўланганёкигаровшартномаситузилганбўлса, шахсалименттўлаштўғрисидакелишувтузишмажбуриятиданозодэтилади.
Алименттўлашмажбуриятикелишувдабелгиланганалиментмажбуриятларитарафларданбиринингўлими, мазкуркелишувмуддатинингўтишиёкиунданазардатутилганбошқаасосларгакўратугайди.
Суд тартибидаундириладиганалименттўлашқуйидагиҳоллардатугатилади:
- бола воягаетгандаёкивоягаетмасдантурибтўламуомалалаёқатигаэгабўлганда;
- фойдасигаалиментундирилаётган бола фарзандликкаолинганда;
- алиментолувчинингмеҳнатгалаёқатитикланганидаёки у ёрдамгамуҳтожбўлмайқолганида (суд шундайдебтопганида);
- меҳнатгалаёқатсиз, ёрдамгамуҳтожалиментолувчисобиқ эр ёкихотинянгиникоҳгакирганда;
- алиментолувчиёкиалименттўлашишартбўлганшахсвафотэтганда.
И.Саитқулов, ЎзбекистонРеспубликаси
Бош прокуратураси
бошқармакаттапрокурори